SSRI met psilocybine, paddo’s of truffels: wat zijn de opties per middel?

Fluoxetine, Prozac en Sarafem

Fluoxetine is de SSRI waarbij je het meest moet opletten met tijd. De halfwaardetijd van fluoxetine zelf is bij chronisch gebruik ongeveer 4 tot 6 dagen. Daar komt nog bij dat de actieve metaboliet norfluoxetine nog veel langer aanwezig blijft, met een halfwaardetijd die in oudere labelinformatie rond 9,3 dagen ligt en in andere officiële informatie zelfs nog ruimer wordt beschreven. Daardoor kan fluoxetine nog weken invloed houden op het serotonerge systeem, ook nadat iemand is gestopt.

Bij optie 1, dus doorgebruiken, is de snelste route meestal dat de voorbereiding binnen ongeveer 1 tot 2 weken kan starten en de sessie daarna relatief snel ingepland kan worden. Het voordeel is dat je geen onttrekkingsfase uitlokt. Het nadeel is dat fluoxetine de intensiteit van de psilocybine-ervaring kan afvlakken en dat dit middel door de lange werkingsduur ook lastig “even” te omzeilen is.

Bij optie 2, dus sneller afbouwen en daarna wachten, is fluoxetine de traagste SSRI van allemaal. Alleen al vijf keer de halfwaardetijd van fluoxetine zelf komt uit op ongeveer 20 tot 30 dagen. Als je ook rekening houdt met norfluoxetine, kan die wachttijd praktisch oplopen richting 47 dagen. Inclusief een versnelde afbouw kom je voor een ceremonieplanning daarom vaak uit op ongeveer 4 tot 8 weken, en soms langer. 

Bij optie 3, dus rustig afbouwen en daarna stabiliseren, is het realistischer om aan meerdere maanden te denken. Voor sommige mensen kan 2 tot 4 maanden al krap zijn, zeker na langdurig gebruik. Juist bij fluoxetine is het zinvoller om niet alleen naar de halfwaardetijd te kijken, maar ook naar hoe lang het zenuwstelsel nodig heeft om weer stabiel te voelen. Dat is ook de reden dat deze route vaak de beste kans geeft op een zo min mogelijk gereduceerde psilocybine-ervaring.

Sertraline, Zoloft en Lustral

Sertraline heeft een gemiddelde terminale halfwaardetijd van ongeveer 26 uur. Farmacologisch is het dus veel sneller uit het lichaam dan fluoxetine. Dat maakt de planning overzichtelijker, maar het betekent nog steeds niet dat iemand ook klinisch meteen klaar is voor een sessie zodra het middel grotendeels uit het bloed is verdwenen.

Bij optie 1, doorgebruiken, kan de voorbereiding meestal binnen 1 tot 2 weken plaatsvinden. Deze route is praktisch de snelste, maar er blijft kans bestaan dat de psilocybine-ervaring minder diep of minder uitgesproken wordt. Voor sommige mensen is dat juist werkbaar, vooral als angst of onrust een groot onderdeel van de klachten is.

Bij optie 2, sneller afbouwen en daarna vijf keer de halfwaardetijd wachten, kom je puur farmacologisch uit op ongeveer 5 tot 6 dagen wachttijd na de laatste dosis. In de praktijk moet daar nog de afbouw zelf bij opgeteld worden, waardoor de totale planning vaak uitkomt op ongeveer 2 tot 4 weken. Dat is een realistische middenroute als iemand niet te zwaar ontregelt bij dosisverlaging.

Bij optie 3, rustig afbouwen en stabiliseren, is een traject van ongeveer 1 tot 3 maanden vaak realistischer. Bij langdurig gebruik of eerdere onttrekkingsproblemen kan dat langer worden. Het voordeel van deze route is dat je minder risico hebt dat de sessie wordt verstoord door slapeloosheid, angst, prikkelbaarheid of andere afbouwklachten.

Paroxetine, Paxil en Seroxat

Paroxetine heeft een gemiddelde halfwaardetijd van ongeveer 21 uur. Op papier lijkt dit een middel dat snel uit het lichaam is, maar in de praktijk is paroxetine juist berucht om onttrekkingsverschijnselen als je te snel stopt. De officiële productinformatie waarschuwt ook expliciet voor discontinuation syndrome en adviseert geleidelijk afbouwen.

Bij optie 1, doorgebruiken, kan de voorbereiding opnieuw vaak binnen 1 tot 2 weken starten. Dat is de snelste en soms ook de minst ontregelende route. De keerzijde is dat het psilocybine-effect afgevlakt kan zijn, waardoor iemand minder diep door het materiaal heen zakt dan gehoopt.

Bij optie 2, sneller afbouwen en daarna wachten, kom je puur op halfwaardetijd uit op ongeveer 4 tot 5 dagen na de laatste dosis. Alleen is paroxetine juist een middel waarbij die farmacologische rekensom maar een deel van het verhaal vertelt. In praktische planning is het daarom vaak realistischer om eerder aan ongeveer 3 tot 6 weken te denken dan aan slechts enkele dagen plus een mini-afbouw.

Bij optie 3, rustig afbouwen en stabiliseren, is een traject van ongeveer 2 tot 4 maanden vaak logischer, en soms langer. Vooral bij mensen die al maanden of jaren paroxetine gebruiken is dit geregeld de veiligste en meest comfortabele route. Het is ook vaak de route met de beste kans om de ceremonie te doen zonder dat afbouwklachten de ervaring vertroebelen.

Citalopram, Celexa en Cipramil

Citalopram heeft een gemiddelde terminale halfwaardetijd van ongeveer 35 uur. Daarmee valt het middel qua timing in de middencategorie. Het is niet zo traag als fluoxetine, maar ook niet zo kort als fluvoxamine. Abrupt stoppen wordt in de officiële informatie afgeraden, omdat ook citalopram duidelijke onttrekkingsverschijnselen kan geven.

Bij optie 1, doorgebruiken, is de voorbereiding op een psilocybine-, truffel- of paddosessie vaak binnen 1 tot 2 weken mogelijk. Dat is praktisch aantrekkelijk en voorkomt ontregeling door plots afbouwen. De kans blijft wel bestaan dat de ervaring minder krachtig of minder volledig voelt.

Bij optie 2, sneller afbouwen en daarna wachten, kom je bij citalopram uit op ongeveer 7 tot 8 dagen voor vijf keer de halfwaardetijd. Tel je daar een versnelde afbouw bij op, dan zit je voor de totale planning meestal rond ongeveer 2 tot 4 weken. Voor veel mensen is dit de route die het meest haalbaar voelt als ze niet te gevoelig zijn voor onttrekking.

Bij optie 3, rustig afbouwen en stabiliseren, is ongeveer 1 tot 3 maanden vaak een realistischer venster. Bij langdurig gebruik kan dit oplopen. Deze route geeft doorgaans de kleinste kans dat onrust, slapeloosheid of ontregeling uit het afbouwen nog doorwerkt in de ceremonie zelf.

Escitalopram, Lexapro en Cipralex

Escitalopram heeft een gemiddelde halfwaardetijd van ongeveer 27 tot 32 uur. Dit is ook de SSRI waarvoor we de meest directe experimentele informatie hebben in combinatie met psilocybine. In de gecontroleerde studie naar escitalopram en psilocybine bleven de positieve stemmingseffecten van psilocybine grotendeels bestaan, terwijl angst en nare effecten juist afnamen. Dat maakt escitalopram de SSRI waarbij optie 1 in sommige gevallen relatief goed verdedigbaar is, mits de rest van de situatie stabiel is.

Bij optie 1, doorgebruiken, is een voorbereiding van ongeveer 1 tot 2 weken vaak genoeg. Voor sommige mensen is dit juist de beste route, omdat het risico op onttrekkingsverschijnselen wegvalt en de combinatie niet automatisch de hele ervaring blokkeert. Wel blijft het een individuele afweging, want niet iedereen reageert hetzelfde.

Bij optie 2, sneller afbouwen en daarna wachten, kom je voor vijf keer de halfwaardetijd uit op ongeveer 6 tot 7 dagen. Inclusief de afbouw zelf betekent dat in praktische planning meestal ongeveer 2 tot 4 weken. Dat is vaak haalbaar bij korter gebruik of wanneer eerdere dosisverlagingen goed verdragen werden.

Bij optie 3, rustig afbouwen en stabiliseren, is ongeveer 1 tot 3 maanden vaak logischer. Bij langer gebruik of gevoeligheid voor ontregeling kan dat verder oplopen. Deze route is meestal het meest geschikt als iemand zowel een zo volledig mogelijke ervaring wil als een duurzame overgang naar minder of geen medicatie.

Fluvoxamine, Luvox en Faverin

Fluvoxamine heeft bij jonge gezonde volwassenen een gemiddelde halfwaardetijd van ongeveer 15,6 uur. Bij ouderen kan die halfwaardetijd duidelijk langer zijn, tot ongeveer 17,4 tot 25,9 uur afhankelijk van dosis en situatie. Dat betekent dat fluvoxamine farmacologisch vrij snel weg kan zijn, maar ook dat leeftijd extra meeweegt bij de planning.

Bij optie 1, doorgebruiken, blijft ook hier gelden dat voorbereiding vaak binnen 1 tot 2 weken mogelijk is. Het voordeel is rust en continuïteit. Het nadeel is opnieuw dat het psilocybine-effect minder uitgesproken kan zijn.

Bij optie 2, sneller afbouwen en daarna wachten, kom je puur op halfwaardetijd uit op ongeveer 3 tot 4 dagen bij jongere volwassenen. In praktische planning kom je meestal alsnog uit op ongeveer 2 tot 4 weken, zeker als je voorzichtig wilt afbouwen of als iemand wat ouder is. Bij ouderen is het verstandig om extra ruimte in te bouwen, omdat fluvoxamine dan aantoonbaar trager geklaard wordt. 

Bij optie 3, rustig afbouwen en stabiliseren, is ongeveer 1 tot 3 maanden vaak een werkbaar uitgangspunt, en bij oudere gebruikers of langdurig gebruik soms langer. Dat maakt deze route vooral interessant wanneer iemand gevoelig is voor onrust of wanneer de sessie echt pas gepland moet worden als het systeem weer rustig en voorspelbaar aanvoelt.

Middelen zoals LSD, MDMA, ayahuasca, psilohuasca en psiloflora

Bij LSD wordt doorgaans uitgegaan van vergelijkbare interacties als bij psilocybine, truffels en paddo’s. Ook hier kunnen SSRI’s de werking dempen of veranderen. Daarom gelden in grote lijnen dezelfde overwegingen rond doorgebruiken, afbouwen en stabiliseren, al is de directe moderne onderzoeksliteratuur bij LSD beperkter dan bij psilocybine

Middelen zoals MDMA, ayahuasca, psilohuasca en psiloflora vragen om extra voorzichtigheid bij gebruik van een SSRI. De informatie in dit artikel over het afbouwen van SSRI’s kan in grote lijnen ook als uitgangspunt worden gebruikt voor MDMA, ayahuasca, psilohuasca en psiloflora, maar met een belangrijk verschil. Optie 1 is hierbij geen passende route. Bij ayahuasca en psilohuasca (dus ook chocbliss of cacao bliss) is dat vooral omdat deze combinaties draaien op MAO-A-remming, waardoor gelijktijdig gebruik met SSRI’s als een belangrijke contra-indicatie wordt gezien vanwege het risico op serotonerge toxiciteit en andere ongewenste interacties. Hetzelfde geldt in mindere mate ook voor psiloflora. Wij hanteren dezelfde terughoudendheid, omdat daar ook een MAO-remmende component in zit.

Optie 2 kan wel een mogelijkheid zijn, mits er na het afbouwen niet alleen rekening wordt gehouden met ongeveer vijf keer de halfwaardetijd, maar ook met een extra veiligheidsmarge om op te vangen dat de afbraak en het herstel per persoon kunnen verschillen. Optie 3, dus rustig afbouwen, daarna stabiliseren en pas dan de sessie doen, is doorgaans de meest veilige optie.