Psilocybine als medicijn: Hoe paddo’s en truffels ontsteking en neurodegeneratie remmen

Lange tijd keken we naar paddo’s en truffels als middelen voor een spirituele reis. Maar de wetenschap heeft een nieuwe laag ontdekt: psilocine (de stof waar psilocybine in wordt omgezet) is een krachtige modulator van ons immuunsysteem en onze cellulaire gezondheid.

Van het beschermen van de alvleesklier tot het kalmeren van een overactief brein; de biochemische routes die psilocybine bewandelt zijn even complex als veelbelovend. Door de verschillende routes kan psilocybine helpen bij diverse aandoeningen, welke we in dit bericht bespreken. 

Het Fundament: De 5-HT2A Receptor

Om te begrijpen waarom een paddo-ervaring invloed heeft op je darmen, je gewrichten of je alvleesklier, moeten we kijken naar de 5-HT2A-receptor. Hoewel deze receptor beroemd is om zijn rol in de hersenen (waar hij zorgt voor de visuele en spirituele effecten), bevindt hij zich door ons hele lichaam: op immuuncellen, in bloedvaten en in onze organen.

Wanneer psilocine (de actieve vorm van psilocybine) zich aan deze receptor bindt, gebeurt er iets unieks wat we biased agonism noemen. De receptor wordt niet zomaar 'aan' gezet; hij wordt in een specifieke stand gedrukt die een waterval aan helende, anti-inflammatoire reacties teweegbrengt.

1. De Rem op de 'Ontstekingsmotor' (NF-κB)

De belangrijkste actie van de 5-HT2A-receptor is het blokkeren van de NF-κB-route. NF-κB is een eiwitcomplex dat in onze cellen fungeert als de 'hoofdschakelaar' voor ontstekingen.

1. De normale stand: Bij stress of ziekte activeert NF-κB genen die cytokines zoals TNF-alfa en IL-6 produceren.

2. De psilocybine-stand: Door binding aan de 5-HT2A-receptor wordt de productie van NF-κB geremd. Hierdoor zakt de 'thermostaat' van de ontsteking in je hele lichaam. Dit verklaart de directe daling van CRP (C-reactive protein) na gebruik.

2. Intracellulaire Rust: STAT-1, STAT-3 en TXNIP

Binnenin de cel zorgt de 5-HT2A-activatie voor een vermindering van fosforylatie. Dit is een proces waarbij eiwitten 'geactiveerd' worden. Psilocybine voorkomt dat stress-eiwitten zoals STAT-1 en STAT-3 hun werk kunnen doen. Daarnaast wordt de interactie met TXNIP verlaagd. Dit is essentieel, want een overschot aan actief TXNIP leidt tot celsterfte en insulineresistentie. Door deze route te blokkeren, werkt psilocybine letterlijk als een beschermschild voor je cellen.

3. Van Chaos naar Orde: Genexpressie

De 5-HT2A-receptor fungeert ook als een poortwachter voor ons DNA. Activatie zorgt voor een verschuiving in welke genen 'aan' of 'uit' staan:

1. Opschalen van herstel: Genen zoals TREM2 (voor gezonde hersenreiniging) en DUSP1 (een natuurlijke ontstekingsremmer) worden extra gestimuleerd.

2. Afschalen van agressie: De expressie van TLR4 (de 'detector' voor schadelijke bacteriën die vaak vals alarm slaat) en EGR2 wordt verlaagd, waardoor het immuunsysteem stopt met het aanvallen van het eigen lichaam.

4. De Rol van BDNF en Neuroplasticiteit

Ten slotte stimuleert de 5-HT2A-receptor de afgifte van BDNF. Terwijl de ontstekingsmarkers dalen, stijgt deze 'groeifactor'. Dit creëert de ideale omstandigheden voor neuroplasticiteit: het brein kan niet alleen stoppen met ontstoken zijn, maar kan de schade die door chronische stress of ziekte is ontstaan, ook daadwerkelijk gaan repareren.

Kortom: De 5-HT2A-receptor is de dirigent van een orkest. Waar chronische ziekte zorgt voor valse, luide noten (ontsteking), dwingt psilocybine de dirigent om terug te keren naar een harmonieus, rustig ritme.

1. Neurodegeneratieve Aandoeningen: De Redding van de 'Grijze Cellen'

Bij ziekten als Alzheimer en Parkinson is er sprake van een tragisch misverstand in de hersenen. De microglia—de immuuncellen die fungeren als de conciërges van ons brein—veranderen van rustige schoonmakers in agressieve soldaten. In plaats van alleen afvalstoffen (zoals amyloïde plaques) op te ruimen, beginnen ze gezonde neuronen en synapsen aan te vallen. Psilocybine grijpt in op dit proces via drie cruciale mechanismen:

A. TREM2: De Herprogrammering van de Microglia

Het TREM2-gen is momenteel een 'hot topic' in het onderzoek naar dementie. Dit gen vertelt de microglia wanneer ze moeten stoppen met vechten en moeten beginnen met herstellen.

1. Het probleem: Bij neurodegeneratie 'verstilt' dit gen, waardoor microglia in een chronische ontstekingsstand blijven hangen.

2. De oplossing: Psilocybine zorgt voor een verhoogde expressie van TREM2. Dit herprogrammeert de immuuncellen naar een beschermende rol. In deze stand kunnen ze giftige eiwitten opruimen zonder "friendly fire" te veroorzaken op gezonde hersencellen.

B. Beheersing van Fagocytose: Geen 'Friendly Fire' Meer

Fagocytose is het proces waarbij immuuncellen andere cellen 'opeten'. In een gezond brein is dit nuttig voor het opruimen van dode cellen. Echter, bij Parkinson en Alzheimer raken de microglia overprikkeld en beginnen ze gezonde, vitale synapsen te verteren.

1. De interventie: Onderzoek wijst uit dat hoge doseringen psilocybine dit proces reguleren. Door de remming van de STAT-1 en STAT-3 routes (die de aanvalssignalen versturen), krijgen de microglia de opdracht om de gezonde neuronen met rust te laten. Dit remt de progressie van de ziekte en behoudt de bestaande hersenstructuur.

C. De BDNF-Boost: Architectuur van Herstel

Als de ontsteking eenmaal is gekalmeerd (door de verlaging van NF-κB en IL-6), moet het brein ook de kans krijgen om te herstellen. Hier komt BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor) in beeld.

1. Pokon voor het brein: Psilocybine verhoogt de concentratie BDNF aanzienlijk. Dit eiwit stimuleert de neuroplasticiteit: het zorgt ervoor dat neuronen nieuwe verbindingen kunnen maken en dat beschadigde cellen langer overleven.

2. Synergie: Terwijl de ontstekingsremmende eigenschappen van psilocybine de "brand" blussen, fungeert BDNF als de aannemer die de schade herstelt. Dit is essentieel voor het behoud van het geheugen en de motoriek.

Waarom dit hoop geeft

In tegenstelling tot veel huidige medicijnen die alleen de symptomen bestrijden, richt psilocybine zich op de oorzaak: de ontspoorde immuunrespons in de hersenen. Door de genexpressie van DUSP1 en SGK1 te beïnvloeden, helpt het de hersencellen om weerbaarder te worden tegen de dagelijkse stress die gepaard gaat met ouderdom en ziekte.

2. Psychiatrische & Psychosomatische Klachten: De 'Ontstoken' Geest tot Rust Brengen

In de moderne psychiatrie wint één theorie snel terrein: de inflammatoire hypothese van depressie. We zien depressie, burn-out en chronische angst steeds minder als alleen een "tekort aan serotonine" en steeds meer als een toestand van chronische, laaggradige ontsteking in de hersenen. Psilocybine fungeert hierbij als een krachtige biologische koelvloeistof.

A. Ontstekingsmarkers: Het Einde van het 'Sickness Behavior'

Heb je je wel eens afgevraagd waarom je nergens zin in hebt, je traag voelt en sociaal contact vermijdt als je griep hebt? Dat noemen we sickness behavior, en het wordt veroorzaakt door cytokines zoals IL-6 en CRP. Bij mensen met een chronische depressie of burn-out staan deze markers continu "aan", alsof het lichaam denkt dat het constant tegen een virus vecht.

1. De Reset: Onderzoek toont aan dat na gebruik van psilocybine de spiegels van Interleukine-6 (IL-6) en C-reactive protein (CRP) significant dalen.

2. Het Resultaat: Door deze markers te verlagen, verdwijnt het fysiologische "griepgevoel" in de geest. De mist trekt op, de motivatie keert terug en de zwaarte die zo kenmerkend is voor depressie, neemt af.

B. Genexpressie: De Biologische Rem op Stress (DUSP1 & SGK1)

Psilocybine doet meer dan alleen vloeistoffen in je bloed aanpassen; het herprogrammeert hoe je cellen op stress reageren via specifieke genen:

1. DUSP1 (Dual Specificity Phosphatase 1): Dit gen fungeert als een 'uit-knop' voor stresssignalen in de cel. Psilocybine verhoogt de expressie van DUSP1, waardoor de hyperactiviteit in de hersengebieden die angst en stress verwerken (zoals de amygdala) wordt getemperd.

2. SGK1 (Serum/Glucocorticoid-regulated Kinase 1): Dit gen speelt een sleutelrol in hoe we omgaan met cortisol (het stresshormoon). Door de expressie van SGK1 te verhogen, helpt psilocybine de hersenen om weerbaarder te worden tegen toekomstige stressvolle gebeurtenissen. Het helpt letterlijk de "biologische schade" van langdurige stress te herstellen.

C. Doorbreek de 'Rigide' Geest

Wanneer het brein "ontstoken" is, wordt het rigide. Je raakt gevangen in negatieve gedachtelussen (rumineren). Door de combinatie van een lagere ontsteking en een hogere BDNF-concentratie, ontstaat er een "window of opportunity".

De verhoogde expressie van genen zoals IκB-α zorgt ervoor dat de pro-inflammatoire factor NF-κB inactief blijft. Hierdoor krijgt het brein de rust die nodig is om nieuwe, positievere neurale paden aan te leggen. Je stopt met overleven en begint weer met leven.

Kortom: Psilocybine behandelt de psychiatrische klacht niet alleen als een psychologisch probleem, maar als een fysieke blokkade. Het ruimt de biochemische "ruis" op, zodat er weer ruimte ontstaat voor therapie, zelfreflectie en herstel.

3. Auto-immuunziekten & Chronische Ontsteking: De Moleculaire Vredesstichter

Waar reguliere medicatie vaak één specifiek symptoom onderdrukt, grijpt psilocybine in op de broncode van de ontsteking. Het werkt niet als een botte bijl, maar als een intelligente regelaar die de communicatielijnen van het immuunsysteem herstelt.

A. NF-κB: De Hoofdschakelaar van de Oorlogsmachine

In elke cel zit een eiwitcomplex genaamd NF-κB. Zie dit als de 'generaal' die het commando geeft om de aanval in te zetten. Bij chronische ontstekingsziekten staat deze generaal constant te schreeuwen, waardoor je lichaam in een permanente staat van paraatheid (en schade) verkeert.

1. De Interventie: Psilocybine remt de productie en activatie van NF-κB (specifiek de p65-subunit).

2. Het Gevolg: Omdat de generaal zwijgt, worden de genen die de ontsteking aanjagen niet meer 'gelezen'. De hele cascade aan agressieve reacties stopt voordat deze schade kan aanrichten aan je darmen, gewrichten of huid.

B. TNF-alfa & COX2: Natuurlijke Pijnbestrijding en Ontstekingsremming

Wanneer de NF-κB route actief is, produceert het lichaam grote hoeveelheden TNF-alfa (een signaalstof die de ontsteking verspreidt) en COX2 (een enzym dat zorgt voor pijn en zwelling).

1. Het Doelwit: De modernste medicijnen tegen reuma (biologicals) richten zich specifiek op het blokkeren van TNF-alfa. Psilocybine doet dit op natuurlijke wijze.

2. Vergelijking met Pijnstillers: Het verlagen van de hoeveelheid COX2 is exact wat NSAID's zoals ibuprofen of diclofenac doen. Psilocybine verlaagt de hoeveelheid van dit enzym direct bij de bron, waardoor de noodzaak voor chemische pijnstillers mogelijk afneemt.

C. TLR4 & CD80: De Gevoeligheid van de 'Beveiligingscamera's'

Je immuuncellen gebruiken receptoren zoals TLR4 en CD80 om de omgeving te scannen op gevaar. Bij auto-immuunziekten zijn deze 'camera's' veel te gevoelig afgesteld; ze zien overal een vijand in.

1. De Kalmering: Psilocybine vermindert de expressie van deze genen. Hierdoor wordt het immuunsysteem minder 'hyper-reactief'.

2. Resultaat: Het leger wordt niet meer bij elk wissewasje gemobiliseerd. Dit brengt rust in de darmwand bij Crohn-patiënten en voorkomt dat gewrichtskapsels worden aangevallen bij reuma.

D. De STAT-1 & STAT-3 Route: Cel-communicatie onder Controle

Naast de grote bekende routes remt psilocybine ook de fosforylatie (activatie) van STAT-1 en STAT-3. Deze eiwitten zijn essentieel voor het doorgeven van ontstekingssignalen van buiten de cel naar de kern.

Door deze routes te blokkeren, trekt psilocybine als het ware de stekker uit de luidsprekers van het immuunsysteem. De cellen communiceren niet langer over 'aanvallen', maar keren terug naar een toestand van homeostase (balans).

Wat betekent dit in de praktijk?

De verlaging van systemische markers zoals CRP (C-reactive protein) na gebruik is het tastbare bewijs dat de biochemische rust is teruggekeerd. Voor iemand met een chronische ontstekingsziekte kan dit het verschil betekenen tussen een dagelijkse strijd tegen pijn en een lichaam dat eindelijk de kans krijgt om te herstellen.

4. Metabole Aandoeningen: Bescherming van de Alvleesklier en Suikerhuishouding

Diabetes Type 2 en het metabool syndroom worden vaak gezien als louter "suikerziektes", maar de kern van het probleem is chronische cellulaire stress en ontsteking. Psilocybine blijkt in te grijpen op een zeer specifiek moleculair niveau dat cruciaal is voor het overleven van onze insuline-producerende cellen.

A. TXNIP: De Schakel tussen Suiker en Celstress

TXNIP (Thioredoxin-interacting protein) is een eiwit dat fungeert als een sensor voor cellulaire stress. Wanneer je bloedsuiker chronisch te hoog is, wordt TXNIP overactief. Dit leidt tot de activatie van het NLRP3-inflammasoom, een soort interne alarmbel die zorgt voor massale ontstekingen en uiteindelijk celsterfte.

1. De Interventie: Psilocybine remt de fosforylatie (activatie) van TXNIP.

2. Het Resultaat: Door TXNIP in toom te houden, wordt de vicieuze cirkel van hoge suiker $\to$ meer stress $\to$ meer ontsteking doorbroken. Dit vermindert de zogenaamde "glucotoxiciteit", waardoor cellen minder snel beschadigd raken door suikerschommelingen.

B. Bescherming van de $\beta$-cellen (Bètacellen)

De bètacellen in je alvleesklier zijn de enige cellen in je lichaam die insuline kunnen maken. Bij Diabetes Type 2 raken deze cellen "uitgeput" en sterven ze af door constante blootstelling aan pro-inflammatoire cytokines zoals TNF-alfa en IL-6.

1. Het Schild: Omdat psilocybine de genexpressie van NF-κB en de productie van deze cytokines verlaagt, creëert het een veiliger klimaat voor de alvleesklier.

2. Overleving: De remming van de STAT-1 en STAT-3 routes speelt hierbij een sleutelrol. Deze routes sturen normaal gesproken het signaal aan de bètacel om "zelfmoord" (apoptose) te plegen bij te veel stress. Psilocybine blokkeert dit signaal, waardoor de bètacellen behouden blijven en hun functie kunnen blijven uitoefenen.

C. Verbeterde Insulinegevoeligheid

Buiten de alvleesklier om heeft psilocybine een systemisch effect dat gunstig is voor je metabolisme:

1. Verlaging van CRP: Een lager C-reactief proteïne in het bloed is direct gecorreleerd met een betere gevoeligheid voor insuline in je spieren en lever.

2. Hormonale Balans: De verhoogde expressie van het SGK1-gen helpt bij het reguleren van transportmechanismen in de cel die betrokken zijn bij de opname van glucose.

Waarom dit revolutionair is

De meeste huidige diabetesmedicatie richt zich op het afvoeren van suiker of het stimuleren van de overgebleven bètacellen om nóg harder te werken. Psilocybine doet iets anders: het pakt de ontsteking aan die de cellen kapotmaakt. Het is dus eerder een preventieve en beschermende strategie dan een symptoombestrijder.

Deze laatste categorie is misschien wel de meest "geheimzinnige" van de lijst. Terwijl de focus vaak ligt op grote ontstekingsmarkers, laat de binding aan histamine-receptoren en de beïnvloeding van pijnroutes zien dat psilocybine op een heel fijnmazig niveau interacteert met ons overlevingssysteem.

Hier is de verdieping over histamine en chronische pijn voor je blog:

5. Histamine en Pijn: De Onverwachte Beheersing van de 'Alarmfase'

Naast de bekende effecten op serotonine, duikt psilocybine ook op in de wereld van allergieën en chronische pijn. Dit wijst erop dat de stof niet alleen de "grote branden" blust, maar ook de "gevoeligheid van de sensoren" in ons lichaam bijstelt.

A. De Histamine-connectie: Rust voor de Mestcellen?

Voor mensen met complexe allergieën of het Mast Cell Activation Syndrome (MCAS) is de ontdekking van de interactie met de H1-receptor fascinerend.

1. De Getallen: Psilocybine bindt aan de Histamine 1 (H1) receptor met een waarde van $Ki\approx 304,6$ nM. In de farmacologie geldt: hoe lager het getal, hoe sterker de binding. Ter vergelijking: de binding aan de psychedelische 5-HT2A-receptor is veel sterker ($Ki\approx 6$ nM).

2. Wat betekent dit? Hoewel de binding aan de H1-receptor relatief zwak is, is deze niet verwaarloosbaar. Het suggereert dat psilocybine fungeert als een milde "modulator". Het zou het lichaam kunnen helpen om minder heftig te reageren op histamine-prikkels. Voor iemand wiens immuunsysteem constant "allergisch" reageert op de omgeving, kan deze milde regulering een welkom steuntje in de rug zijn.

B. STAT-1 & STAT-3: De Bron van Cellulaire Stress en Pijn

Chronische pijn is vaak het resultaat van een zenuwstelsel dat "vastgelopen" is in een alarmtoestand. Dit wordt op cellulair niveau aangestuurd door de STAT-1 en STAT-3 routes.

1. Het Mechanisme: Wanneer deze routes overactief zijn (door constante fosforylatie), blijven cellen ontstekingssignalen uitzenden. Dit verlaagt de pijngrens, waardoor zelfs lichte prikkels als pijnlijk worden ervaren (allodynie).

2. De Interventie: Psilocybine remt de activatie van deze STAT-eiwitten. Hierdoor wordt de "cellulaire stress" verminderd. De cel stopt met het uitzenden van het alarmsignaal, waardoor het centrale zenuwstelsel de kans krijgt om de pijngrens weer te normaliseren.

C. De Synergie met COX2

Vergeet niet de eerder genoemde verlaging van COX2. Omdat COX2 verantwoordelijk is voor de aanmaak van prostaglandines (stoffen die pijn en zwelling veroorzaken), werkt psilocybine hier op twee fronten:

1. Het verlaagt de fysieke oorzaak van de pijn (minder COX2).

2. Het verlaagt de neurologische gevoeligheid voor die pijn (via STAT-remming).

Kortom: Bij complexe aandoeningen zoals fibromyalgie of chronische vermoeidheid, waarbij zowel pijn als histamine-overgevoeligheid vaak een rol spelen, biedt psilocybine een holistische biochemische aanpak die we bij reguliere pijnstillers zelden zien.

Afsluiting: Een Nieuw Tijdperk voor de Geneeskunde?

We staan pas aan het begin van het begrijpen van de volledige potentie van psilocybine. De lijst met biochemische effecten, van het beschermen van bètacellen tot het herprogrammeren van onze genexpressie via TREM2 en DUSP1, laat zien dat we te maken hebben met een "master regulator".

Of het nu gaat om het herstellen van een depressief brein, het kalmeren van een auto-immuunreactie of het beschermen van onze stofwisseling; het gaat om het vinden van balans. Psilocybine lijkt het lichaam te helpen herinneren hoe het zichzelf moet genezen.

Samenvattende Tabel: De Kracht van Psilocybine: